Os principais obxectivos expostos neste estudo resúmense nos seguintes puntos: 1. Realizar un catálogo comentado dos macrobasidiomicetos nos tres arquipélagos exteriores que conforman o Parque Nacional ( Cies, Ons e Sálvora) a partir de material recollido por nós mesmos. 2. Analiza-la ecoloxía das distintas especies obtidas, en base ao noso estudo e ás referencias bibliográficas. 3. Avalia-la importancia corolóxica do material estudado a nivel autonómico e peninsular.

A small population of otter and mink coexist on the Isle of Sálvora, off the coast of Galicia, a region in northwest Spain. The aim of this study was to analyse the feeding habits of both species (taxa and type of prey) and their degree of trophic overlap. In order to analyse which habitat features best define otter and mink trophic preferences, fish preys were defined according to three criteria: substrate preference, position in the water column, and tidal zones. A total of 178 otter spraints and 158 mink scats were collected and analysed between May and October 2007. The relative frequency of occurrence and the biomass of each taxon were calculated. Mink consume mainly rabbits in spring, seagulls in summer, and rodents and shrews in autumn. The frequency of rabbits and gulls in mink diet was related to the abundance of both prey on the island. Otters were basically feeding upon fish throughout the study period. Their main prey was garfish (pelagic fish) during spring and summer, and Bleniidae and Gobiidae (benthic fish of rocky bottom pools) in autumn. These fishes are also consumed by mink during late summer, when the diet overlap between both species is higher (August diet overlap of 43.5 %, mean diet overlap of 16.4 %).

O obxectivo xeral do traballo é o coñecemento dunha parte importante da bioloxía reprodutiva de Corema album, como é o problema da dispersión das súas sementes por animais fruxívoros. Os obxectivos concretos son: * Determinación da fenoloxía de fructificación da camariña (comezo, final e máxima dispoñibilidade de froitos) * Determinación da produción máxima de froitos * Caracterización dos froitos * Identificación dos posibles dispersantes dos froitos de camariña e determinación da metodoloxía a seguir en futuros estudios sobre os mesmos. O estudio foi levado a cabo na súa meirande parte na enseada do Trece, aínda que inclúe tamén un seguimento de menor intensidade na duna de Muxieiros de Cíes.

In November 2002, the sinking of the Prestige cargo ship produced an oil spill of 60,000 tons that affected many areas along the Galician coast (in the northwest of Spain). In a number of rocky shore sites, most organisms (particularly marine mollusks) were nearly extinct at a local scale. We tested whether the local bottleneck/extinction that occurred in affected localities caused any detectable reduction of the genetic diversity in the marine snail Littorina saxatilis, an ovoviviparous rocky shore model species characterized by a low dispersal ability, high population density, and wide distribution range. We compared the level of genetic variation and population differentiation between affected (polluted) and control sites located in seven geographical areas (three sites per area, one impacted and two controls, and two replicates per site) one and a half years after the spill. The analysis included molecular marker variation (microsatellite and AFLP loci) and quantitative trait genetic variation for shell variables in embryos extracted from pregnant females. Our results indicate that the affected populations did not show a significant overall reduction in genetic diversity when compared to the controls, suggesting that the species is highly resistant to losing genetic variability as a consequence of a local short-term pollution process in spite of its low dispersal ability and direct development. However, some genetic effects were detected in the polluted populations, particularly for quantitative shell traits and AFLPs, consistent with local adaptations resulting from the fuel contamination.

Cítase Hipparchia ( Pseudotergumia) fidia por primeira vez para o Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia. Descríbese a vexetación e achéganse datos de varios anos sobre a súa abundancia.

Xestionar correctamente a colonia de gaivotas, e en xeral, os acantilados mariños. Analizar o efecto da colonia de gaivotas sobre outras aves do cantíl, a vexetación e os solos do cantil.

Durante o ano 2000 comezamo-lo estudo dos Cnidarios bentónicos das Illas Cíes, dentro do proxecto de investigación arriba mencionado, subvencionado pola Universidade de Vigo na súa convocatoria de Axudas á Investigación correspondente ao ano 1999. Con este estudio preténdese contribuír a un mellor coñecemento da fauna de Cnidarios das Illas Cíes, dado que os únicos datos existentes ata o momento se limitan á sinalización dalgunhas especies de Hidrozoos e Antozoos incluídas en traballos xerais sobre comunidades bentónicas das illas ou sobre Cnidarios de todo o litoral galego. Ó longo do presente ano realizamos 12 mostraxes repartidas ó longo de todo o perímetro das illas, dos cales 8 corresponden a estacións intermareais e 4 a estacións infralitorais.

El Parque Nacional de la Islas Atlánticas de Galicia ha sido muy seriamente afectado por la marea negra derivada del accidente del petrolero Prestige. La afección alcanzó a las zonas litorales emergidas del Parque y también a los fondos marinos. Estos últimos son hoy objeto de un plan de trabajo de prospección y limpieza específico que está ya en fase de ejecución. En cuanto a la zona litoral los trabajos realizados hasta la fecha han dado excelentes resultados al conseguir retirar ya el chapapote del mar inmediatamente contiguo a la costa y prácticamente de todas las playas y zonas arenosas. En estos lugares se ha procedido esencialmente a la retirada física del chapapote y éste es el método que seguirá empleándose en los lugares en los que todavía quede algún fuel-oil. En las zonas litorales rocosas del Parque también se ha procedido a la retirada manual del contaminante, pero en estos sistemas la eficacia es más limitada ya que llega un momento en que las propias rocas quedan impregnadas de fuel y la retirada mecánica no es ya posible. Para ellas es por lo tanto imprescindible buscar otros métodos de limpieza complementarios a los utilizados hasta el presente.

Levantamento topográfico realizado en Cíes como parte dun traballo de investigación sobre Corema album. Realizouse, así mesmo, o levantamento de 431 individuos desta especie.

Baseándonos en dous dos obxectivos principais do Plan Reitor de Uso e Xestión de certos Parques Nacionais (“Protexer a paisaxe, a integridade da fauna, flora e vexetación autóctona (…) existentes no Parque” e “Promover a educación ambiental e o coñecemento público dos valores ecolóxicos e culturais do Parque e o seu significado”), este estudo pretende achegar luz ao coñecemento das diferentes especies de lepidópteros nocturnos presentes no Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia. Cremos que este traballo cumpre coas expectativas de mellorar o coñecemento do medio que habitualmente promove a Rede de Parques Nacionais. Igualmente trata de profundar e ampliar no coñecemento acerca da riqueza faunística deste espazo tan singular e pode servir de base a futuros estudos máis concretos. Por todo iso, o valor científico da colección entomológica resultante deste traballo é ineludible e queda en depósito do nomeado Parque Nacional, ben para a súa futura ampliación a través da realización de estudos similares, ou ben para a súa revisión por parte de calquera científico ou entomólogo que así o requira.

A presente guía é o froito do traballo realizado durante o proxecto de investigación Vixilancia con Telemetría Acústica do Comportamento de especies costeiras e avaliación da protección exercida por unha área mariña protexida ( TAC). O grupo de Ecoloxía Pesqueira do Departamento de Ecoloxía e Recursos Mariños do Instituto de Investigacións Mariñas ( IIM-CSIC) liderou desde o 2019 o proxecto TAC coa colaboración do Parque Nacional Marítimo Terrestre dás Illas Atlánticas de Galicia ( PNMTIAG). O proxecto TAC baséase na aplicación de técnicas de telemetría acústica para o seguimento do movemento e comportamento de especies de peixes costeiros na contorna do arquipélago das Illas Cíes. Esta rede fixa de vixilancia supuxo unha oportunidade única para entender o papel que o arquipélago xoga na ecoloxía espacial dalgunhas das especies de peixes costeiros máis emblemáticos dos fondos galegos. A través deste proxecto estableceuse unha rede fixa de observación do comportamento e movemento de organismos mariños no PNMTIAG converténdoo nun laboratorio de experimentación natural único. Actualmente esta rede formará parte da iniciativa de investigación europea European Tracking Network ( ETN ). Os resultados aquí presentados mostran que as especies mariñas estudadas presentan diferente comportamento espacial no PNMTIAG. Observáronse especies altamente sedentarias que desenvolven practicamente a totalidade do seu ciclo vital en augas do parque nacional como pode ser a maragota, Labrus bergylta Ascanius 1767, mentres que outras mostran certa estacionalidade na súa presenza en áreas moi concretos do parque como pode ser raia mosaico, Raja undulata ( Lacepède, 1802). Doutra banda, a actividade destas especies varía en ciclos diarios determinados polo seu comportamento. Entender estes aspectos da ecoloxía espacial de especies relevantes para o PNMTIAG é clave para lograr un deseño adecuado e unha xestión efectiva baseada no coñecemento científico. En definitiva, este documento pretende ser unha breve guía práctica que facilite a transferencia do coñecemento xerado a partir do proxecto de investigación TAC tanto aos xestores deste espazo natural como para calquera persoa que quere senta traída pola xestión de espazos naturais protexidos.

Este traballo da a coñecer a distribución, extensión, características, biodiversidade e flora asociada das praderías de Zostera mariña no Parque Nacional Marítimo Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia ( PNIAG) e territorios adxacentes. Atopáronse praderías de Z. mariña nos arquipélagos de Sálvora e Cortegada, mentres que a pradería que existía nas Illas Cíes en 1982 desapareceu. A extensión total das praderías do parque alcanza 1,03 ha. A pradería de Sálvora é a que presenta maiores valores tanto de cobertura e densidade como de anchura das follas de Z. mariña, mentres que as plantas de Cortegada son máis altas. Atopáronse inflorescencias nas praderías de Sálvora e Cortegada. A flora asociada total (substrato + epífitos) mostrou unha elevada riqueza específica, 89 especies: 60 Rhodophyta, 18 Ochrophyta e 11 Chlorophyta. Dezaoito especies epífitas foron atopadas nas follas de Z. mariña.

A pesca artesanal en Galicia representa unha actividade moi importante dende o punto de vista económico, social e cultural. As medidas de xestión actual caracterízanse porque en moitos casos non seguen o coñecemento científico das especies que regulan, en parte porque moitas veces este é descoñecido. A maragota é un típico exemplo onde a xestión actual non parece adaptarse á bioloxía da especie. A única medida de xestión en Galicia, e tamén no resto de Europa, é o establecemento de tallas mínimas de captura. Sen embargo, a talla establecida de 20 cm en Galicia tampouco esta baseada en estudios científicos na área xestionada. Esta tese é motivada pola identificación de carencias importantes no coñecemento da bioloxía das especies pescadas pola flota artesanal galega. En concreto, seleccionouse esta especie por se unha das características dos ecosistemas galegos, pola súa importancia nas descargas e porque a súa dispoñibilidade nas lonxas estaba garantida para levar a cabo unha mostraxe regular ó longo do tempo.

Presentamos un catálogo florístico de 182 liques saxícolas e arenícolas resultado do estudo levado a cabo no Parque Nacional das Illas Atlánticas. Analízase a flora de cada illa, destácase a presenza de especies cunha distribución restrinxida á Rexión Macaronésica ou ao N de África: Bactrospora carneopallida, Lecanographa grumulosa e Physcia scopulorum. Inclúese un esquema da zonación costeira e compárase cos datos coñecidos da costa inglesa.

O presente estudo foi plantexado na necesidade de coñecer a composición e a distribución dos pasteiros aerohalófilos na provincia de Pontevedra, non unicamente polo seu interese intrínseco e aplicable á xestión do medio litoral, senón tamén como referencia pra valorar os resultados obtidos nas Cíes e porpor, se procede, novas categorías sintaxonómicas. Ademais, a existencia de especies endémicas das costas do noreste ibéricos, algunhas das cales precisan de medidas de conservación aumentaba o interese en coñecer en detalle a vexetación dos cantís costeiros da provincia e da totalidade do Sector Fitoxeográfico. Toda esta información resulta de aplicación directa na planificación, xestión e ordenamento do Parque Natural das Illas Cíes, do futuro PNMTIAG; doutros espazos propostos como LICs na futura rede europea de espazos naturais “Natura 2.000 e, en xeral, da totalidade do litoral pontevedrés, identificando as zonas de maior relevancia botánica.

Acométese o primeiro estudo sobre distribución, abundancia, extensión e flora asociada dos fondos submareais de maërl do Parque Nacional das Illas Atlánticas. Realizáronse 158 prospeccións biolóxicas, en dúas épocas do ano, nos arquipélagos Cortegada, Sálvora, Ons e Cíes mediante mostraxe combinada de draga e mergullo, localizándose poboacións de maërl no 40% dos casos. Os fondos maërl localízanse exclusivamente na fachada oriental dos arquipélagos de Sálvora, Ons e Cíes, onde ocupan unha extensión de 16 km2, distribuídos en 47 bancos de maërl puros ou mixtos con cascallo, area e lodo. No aspecto florístico, preséntase un catálogo ficolóxico composto por 130 especies (1 Cyanophyta, 99 Rhodophyta, 20 Phaeophyta e 10 Chlorophyta) asociadas ás poboacións de maërl. Destacan polo seu interese corolóxico para Galicia: Antithamnion villosum, Ceramium callipterum, Cruoria cruoriaeformis, Gelidiocolax margaritoides, Gelidiella calcicola, Gelidium maggsiae, Dudresnaya verticillata, Erythroglossum laciniatum, E. lusitanicum, Hypnea musciformis, Porphyrostromium ciliare, Spyridia griffithsiana, Trailliella intricata [ stadium], Acinetospora crinita, Carpomitra costata, Sphacelaria plumula, Derbesia tenuissima e Ulothrix subflaccida.

Descríbense os traballos para estima-la distribución e abundancia das especies catalogadas no Catálogo Galego de Especies Ameazadas con presenza no Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia entre 2015 e 2017. As especies consideradas son: Erodium maritimum, Linaria arenaria, Omphalodes littoralis gallaecica, Rumex rupestris e Cytisus insularis. Compáranse os resultados con datos previos dos mesmos e outros autores. No caso de Linaria arenaria defínese un método rápido de estima de abundancia que está moi correlacionado coa densidade. Para Cytisus insularis amósanse tamén datos de mortalidade e reprodución.

A cobra viperina ( Natrix maura) é un ofidio moi vinculado a ambientes acuáticos, habitando preferentemente contornas próximas á auga en ríos, lagoas e charcas (Braña, 1998; Santos, 2009). Esta especie parece tolerar ben as augas con concentracións salinas elevadas, xa que algunhas poboacións viven en estuarios, marismas ou lagoas costeiras asolagadas periodicamente polo mar ( Steward, 1971; Santos, 2000, 2009). A presenza de individuos desta especie en augas mariñas, dentro de charcas da zona intermareal, foi rexistrada en Andalucía ( Cabot & Olea, 1978), así como en determinadas localidades da costa galega, especialmente en Pontevedra e nalgunhas illas desta provincia, como os arquipélagos de Cíes e Ons (Galán, 1987, 2003, 2004; Galán & Fernández, 1993; Piñeiro et ao., 1998; P. Galán, datos non publicados). Na illa de Ons foi vista mesmo nadando en augas mariñas, a varios metros da costa, así como capturando peixes mariños ( blénidos) en charcas intermareales (Gómez da Torre in Galán, 1987; Galán, 2003). No curso dunha serie de estudos realizados desde a década dos anos 1980 sobre a herpetofauna das illas do sur de Galicia (arquipélagos de Cíes e Ons, pertencentes ao Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia) púidose comprobar a existencia de poboacións deste ofidio ligadas parcial ou exclusivamente a ambientes mariños (Galán, 2003, 2004). Na presente nota complementamos a información dos anteriores estudos con novos datos obtidos nas illas en anos recentes (Galán, 2007, 2008; P. Galán, datos non publicados).

Neste artigo trátase de documentar un xacemento arqueolóxico na illa de Ons, concretamente na praia de Canexol (Pontevedra, Galicia) que polos seus indicios arqueolóxicos, podería tratarse dunha factoría de salgadura de época romana destinada á conservación do peixe. Este xacemento que pasou desapercibido ata fai pouco tempo, ven a ocupar o baleiro crono-cultural da illa e que pon de manifesto a ocupación continua deste territorio dende épocas prehistóricas ata a actualidade. O tempo ven a remarcar a paisaxe mariñeira que caracterizou desde sempre este territorio insular onde os seus recursos mariños foron e seguen sendo un dos elementos fundamentais da economía e formas de vida dos habitantes da illa.

Las islas son medios frágiles, que soportan muy mal cualquier tipo de alteración, y en las que los procesos de extinción suelen formar parte de la dinámica faunística. La declaración de las islas atlánticas del sur de Galicia como Parque Nacional ha constituido una medida muy favorable para la protección de las especies. Sin embargo, este hecho no tiene por qué asegurar necesariamente que los organismos que las pueblan estén libres de estos procesos de declive y extinción. La realización de un plan de seguimiento de la evolución de las poblaciones insulares constituye el mejor medio de obtener la información necesaria para poder detectar estos procesos de extinción y proponer determinadas medidas para la conservación de las especies y de sus hábitats. El Parque Nacional de las Islas Atlánticas de Galicia está formado por diversas islas e islotes de superficie muy diversa (desde 428 ha hasta menos de 1 ha), estimándose la antigüedad de su aislamiento, para las islas más alejadas de la costa, en 8.000-9.000 años, cuando la subida postglacial del nivel del mar las aisló de tierra firme, según datos de la evolución de la línea de costa desde el último máximo glacial (Dias et al., 2000). Su fauna de reptiles, aislada de las poblaciones costeras desde ese momento, está formada en la actualidad por 9 especies, variando el número y composición según varios factores, entre los que destaca el tamaño de la isla (hasta 7 especies en Ons, de más de 400 ha, y sólo una en las islas de menos de 5 ha) (Galán, 2003a). Es posible que se hayan producido extinciones recientes que disminuyesen esta diversidad (Galán, 2003a), como se ha descrito en otros archipiélagos costeros (Foufopoulos & Ives, 1999). Los reptiles del Parque Nacional de las Islas Atlánticas forman la representación más diversa de vertebrados no voladores presentes en este espacio natural. Constituyen por lo tanto, uno de los principales elementos faunísticos y de patrimonio natural existente en ellas. Sin embargo, el hecho de tratarse de islas de reducida superficie hace que el número de individuos que integra las poblaciones de reptiles sea bajo o, en ocasiones (como en el caso de los ofidios o algunos eslizones) muy bajo (Galán, 2003b). El reducido tamaño de algunas de estas poblaciones insulares las hace, por lo tanto, muy vulnerables a los cambios originados por las actividades humanas, como por ejemplo, el uso intensivo de las aguas dulces, las plantaciones masivas de árboles alóctonos, la introducción de gatos, de ratas, etc. También constituyen un factor de amenaza el cese de determinadas actividades agrícolas y ganaderas del pasado (en las islas más grandes), que limitaban el excesivo desarrollo del matorral y mantenían numerosos puntos de agua dulce y hábitats favorables para la herpetofauna. Hay que considerar también otros factores, como la gran expansión poblacional experimentada en las últimas décadas por las colonias reproductoras de la gaviota patiamarilla, que han producido alteraciones en el hábitat (especialmente severas en algunos islotes pequeños, pero también en islas mayores). Todo esto ha originado ya importantes declives poblacionales (Galán, 2003a). No debemos olvidar tampoco que además de su valor como elementos destacados de la biodiversidad del Parque, se han comprobado también cambios en las estrategias vitales en ciertas especies con respecto a las poblaciones conespecíficas de tierra firme, como indicio de posibles procesos microevolutivos diferenciales (Galán, 2003a). Entre éstos se pueden destacar los siguientes: 1. Diferencias en el uso del espacio de la culebra viperina (Natrix maura). Las poblaciones de las islas Cíes y Ons de este ofidio utilizan las aguas marinas para la búsqueda de presas, depredando sobre peces marinos (ampliación del nicho espacial y trófico), existiendo incluso una población en la isla de Onza que depende exclusivamente del agua marina (Galán, 2004). 2. Cambios en el comportamiento social del lagarto ocelado (Timon lepidus = Lacerta lepida). En las islas Cíes se ha descrito una conducta gregaria y poligínica (formación de harenes por parte de algunos machos), no observada en los lagartos de tierra firme (Galán, 2000). 3. Cambios en el tamaño corporal. Determinadas poblaciones de herpetos muestran un notable incremento de su tamaño con respecto a las poblaciones de tierra firme (“gigantismo insular”); por ejemplo, Podarcis hispanica (archipiélago de Sálvora y otros) o Natrix maura (Onza) (Galán, 2003c). Todo esto le confiere a la herpetofauna reptiliana del Parque Nacional un extraordinario valor científico, convirtiéndose, por lo tanto, en uno de los activos naturales más importantes de este espacio natural. Este trabajo se plantea conocer la distribución y el estado de conservación de las poblaciones de reptiles insulares y, en base a esta información, plantear un plan de gestión y manejo de esta importante parte de la fauna del Parque Nacional.