Definición e posta a punto da metodoloxía axeitada para o estudo e control da poboación de visón americano.

Para a caracterización das condicións da ondada nos límites do Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia, é necesario realizar un estudo do clima marítimo e propagación da ondada. O estudo de clima marítimo e propagación da ondada permite obter os parámetros de altura de onda, período e dirección incidentes para réxime extremal da ondada de fondo nas balizas que delimitan o perímetro dos arquipélagos do Parque Nacional. Unha vez caracterizada a ondada na orixe do dominio (dirección, período e altura de onda), estimarase a altura de onda que chega á zona de estudo mediante modelos numéricos de propagación espectral da ondada.

A extracción de semente de mexillón da zona intermareal é unha actividade amplamente estendida nas costas galegas. A pesar do seu carácter de zona protexida, a extracción de semente está igualmente permitida en gran parte da cara interna dos arquipélagos de Cíes, Ons e Sálvora do Parque sen que exista unha avaliación do seu impacto sobre o ecosistema litoral explotado. Neste estudo, fíxose un seguimento mensual desde maio ata novembro de de as características da comunidade intermareal en cinco zonas control e seis zonas de explotación distribuídas ao longo da cara interna dos arquipélagos de Cíes, Ons e Sálvora. En cada sitio, analizouse a cobertura de especies intermareales sésiles na cintura ocupada polo mexillón usando cadrados de 0,5x0,5 m nun plan de mostraxe aniñada con tres parcelas por sitio e 3 cadrados por parcela. Os resultados mostran que a extracción de semente non só reduce a cuberta de mexillón senón que tamén diminúe significativamente a cobertura do resto de especies sésiles. Ademais dunha menor biomasa, atopamos evidencias de que as comunidades de zonas explotadas ten menor riqueza de especies. É máis, a pesar da considerable variabilidade detectada entre sitios dun mesmo tipo de tratamento, hai diferenzas estatisticamente significativas na estrutura da comunidade de sitios control fronte aos sitios explotados. Estas diferenzas mantivéronse durante todo o período de estudo a pesar da variabilidade estacional detectada, o que suxire que a comunidade non é capaz de recuperarse entre un período de extracción e o seguinte. En conxunto, os nosos resultados indican que a extracción de semente de mexillón ten un efecto negativo sobre a abundancia e diversidade de moitas especies sésiles intermareales que conviven co mexillón, e que non deberían ser o obxectivo desta actividade extractiva. Como resultado, a comunidade intermareal das zonas explotadas é diferente da comunidade de zonas non explotadas. Esta observación, unida ao feito de que a extracción de semente está permitida nunha ampla franxa do litoral interno de lor arquipélagos do Parque, suxire que o intermareal da costa protexida do Parque non proporciona unha imaxe representativa do que sería devandito hábitat no seu estado natural libre da explotación de semente . Para que o Parque Nacional proporcione unha imaxe fiel da comunidade intermareal das nosas costas, sería necesario limitar no posible a extracción de semente de mexillón dentro dos seus límites.

Neste estudio descríbense s distribucións de tamaño de idade, ademais das correlacións entre o diámetro e a altura coa idade dos individuos da poboación de loureiro (Laurus nobilis) da Illa de Cortegada. Tamén aplícanse técnicas dendroecolóxicas para a análise do crecemento e da resposta climática do loureiro.

A cuberta arbórea presente na actualidade no Parque Nacional dás Illas Atlánticas ( PNIA) é o resultado dunha forte influencia antrópica ancestral e de impactos pasados como incendios, pastoreo e cambios no uso do chan. Na illa de Cortegada, situada na Ría de Arousa (Pontevedra) e cunha climatoloxía de tipo oceánico húmido con tendencia a aridez estival, o loureiro rexenerouse de forma natural despois do abandono das terras agrícolas no primeiro cuarto do século XX, formando unha masa monoespecífica dunhas 5 ha que dá carácter a esta illa dentro do PNIA. É predicible que o carácter oceánico e insular estea a afectar ao desenvolvemento da cuberta vexetal da illa, pero na actualidade non se coñecen estes factores ambientais nin a súa influencia. O obxectivo deste estudo é a caracterización estrutural da poboación de loureiro da Illa de Cortegada como primeiro paso para unha análise detallada da dinámica poboacional e das súas posibilidades de conservación. Preséntanse os resultados da primeira tempada de traballo sobre as características edafoclimáticas da estación, a diversidade do sotobosque, o estado da masa de loureiro (cobertura, distribución de tamaños), e algúns aspectos funcionais como a madurez, rexeneración, frutificación e a dinámica da descomposición-mineralización.

Para poder facer unha avaliación da importancia e consecuencias da actividade humana, é preciso primeiro coñece-lo funcionamento da zona. Neste traballo abórdase o estudo do comportamento morfodinámico do complexo praieiro de Rodas, o que axudará a determina-la tendencia evolutiva e grao de estabilidade que presenta na actualidade. O estudo da evolución do sistema sedimentario estase facendo mediante: * Perfís topográficos, con frecuencia bimensual * Topografía da lagoa, en verán e inverno. * Batimetría da zona sumerxida da praia. * Análise sedimentolóxica e composicional de mostras recollidas na praia, lagoa e zona sumerxida. * Batimetría da zona sumerxida da praia. * Medición empírica da dirección de transporte mediante trazadores.

As accións levadas a cabo no medio dunar do Parque Natural das Illas Cíes durante os anos 1991 e 1992 por parte da dirección do mesmo, constitúen un decidido primeiro paso para a restauración do devandito ecosistema. Mediante o presente traballo comezouse un seguimento evolutivo da vexetación e da morfoloxía dos medios dunares identificados. Nel presentamos os primeiros datos obtidos no devandito seguimento. Mediante as análises florísticas e de vexetación emprendidas na presente campaña pretendemos establecer unha serie de consideracións relacionadas coa futura xestión do ecosistema dunar. Para iso estase efectuando un seguimento de cada unha das comunidades vexetais representadas na zona de estudo, a partir do cal podamos coñecer como responden os distintos tipos de vexetación ás condicións ambientais existentes, así como as súas tendencias sucesionais. A información recollida durante as campañas efectuadas na primavera e verán de 1993 serviunos como referencia de partida para acometer con rigorosidade a evolución do ecosistema dunar e poder orientar acerca das posibles actuacións ou emendas que debesen levar a cabo.

As accións levadas a cabo no medio dunar do Parque Natural das Illas Cíes durante os anos 1991 e 1992 por parte da dirección do mesmo, constitúen un decidido primeiro paso para a restauración de devandito ecosistema. Mediante a presente memoria continuamo-lo traballo emprendido por nós mesmos no ano 1993, encamiñado a coñecer o comportamento evolutivo das diferentes comunidades vexetais e da morfoloxía dos medios dunares. Nelas presentamos parte dos novos resultados obtidos a partir das últimas mostraxes realizadas, a falta dunha nova mostraxe de campo que, unha vez completo formará parte do informe definitivo. Mediante as análises florísticas e de vexetación emprendidos durante as últimas campañas pretendemos coñece-lo comportamento evolutivo de cada unha das comunidades vexetais representadas na zona de estudo. Para isto continuouse co seguimento do seu comportamento rexenerativo, a partir do cal podamos coñecer como responden os distintos tipos de vexetación ante as novas condicións ambientais instauradas trala curta e posterior extracción dos piñeiros e tralo cesamento do tránsito peonil. A información recollida durante as campañas efectuadas na primavera e verán de 1993 e 1994 serviunos como referencia para acometermos con rigorosidade a evolución do ecosistema dunar e poder orientar acerca das posibles actuacións ou emendas que se debesen levar a cabo.

El objetivo general de esta tesis es establecer el funcionamiento y evolución morfosedimentaria reciente del sistema barrera-lagoon localizado en las Islas Cíes (Figura 1.1). La zona escogida para el desarrollo de este estudio se encuentra dentro de un espacio natural con especial protección, el Parque Nacional de las Islas Atlánticas de Galicia. Se trata de un ambiente sedimentario de especial interés debido a su fragilidad y a los importantes ecosistemas allí desarrollados. Otra cuestión de especial relevancia que nos llevó a plantear este estudio fue la erosión detectada en dicho sistema natural durante los últimos años. Por último, el sistema estudiado constituye un ejemplo único debido a su singular situación geográfica, instalado entre dos islas sin una red fluvial desarrollada, que lo convierte en un ambiente sedimentario original frente a otros sistemas barrera- agoon existentes en la costa gallega y en otras regiones. Para alcanzar el objetivo general propuesto, se analizó el comportamiento del sistema sedimentario desde diferentes perspectivas, y abarcando distintas escalas temporales y espaciales. En primer lugar, se determinó el funcionamiento y evolución de la playa teniendo en cuenta su variabilidad anual, mediante un seguimiento mensual a lo largo de tres años. Concretamente, se analizó su respuesta frente a eventos de alta energía asociados a temporales. El estudio a corto plazo del sistema es importante ya que aporta información muy valiosa para la gestión medioambiental de estos sistemas litorales. En el segundo bloque de desarrollo de la presente Tesis se estableció también el funcionamiento y evolución de la barrera de arena abarcando una escala de tiempo decadal. De esta manera se reconstruyó la evolución de la misma para las últimas décadas, completando la base de conocimiento necesaria para la gestión de dicho sistema. Por otra parte, nuestro objetivo fue aportar información acerca de la estructura interna y modelos de evolución de las barreras de arena, y en concreto de barreras de arena transgresivas recientes. Por último, se analizó el funcionamiento y evolución del sistema barrera-lagoon abarcando una escala de cientos a miles de años. En este apartado se determinó la formación de la barrera de arena y evolución de los ambientes sedimentarios adyacentes a través del análisis del registro sedimentario. De esta forma, se contribuyó al conocimiento de los cambios en el nivel del mar durante el Holoceno medio a tardío para este sector de la costa. Finalmente, se estableció una relación entre las diferentes escalas temporales de acuerdo con los diferentes comportamientos evolutivos detectados.

O presente informe céntrase na cartografía e estado poboacional das especies de flora vascular ameazada Cytisus insularis S. Ortiz, Linaria arenaria DC., Rumex rupestris Le Gall. e Erodium maritimum (L.) L’Her. A fraxilidade que padecen as poboacións destes táxones reflíctese ao ser catalogadas en traballos como o Libro Rojo de la Flora Vascular Española ou no borrador do Catálogo Galego de Especies Ameazadas. As especies tratadas foron obxecto dunha mostraxe intensiva no territorio do Parque Nacional das Illas Atlánticas. Presentamos como resultados a cartografía dos núcleos que compoñen as poboacións nos diversos arquipélagos do Parque Nacional. O informe está estruturado en capítulos, un por cada unha das especies tratadas. De cada unha delas aportamos, ademais dunha cartografía detallada, datos dos tamaños poboacionais, hábitat de cada núcleo, problemática ambiental e apuntamos cara a toma de medidas básicas de xestión para o mantemento ou incremento dos efectivos poboacionais de cada núcleo. Confiamos en que este material contribúa á xestión destas especies e garanta o seu futuro no Parque Nacional.

Os principais obxectivos expostos neste estudo resúmense nos seguintes puntos: 1. Realizar un catálogo comentado dos macrobasidiomicetos nos tres arquipélagos exteriores que conforman o Parque Nacional ( Cies, Ons e Sálvora) a partir de material recollido por nós mesmos. 2. Analiza-la ecoloxía das distintas especies obtidas, en base ao noso estudo e ás referencias bibliográficas. 3. Avalia-la importancia corolóxica do material estudado a nivel autonómico e peninsular.

A small population of otter and mink coexist on the Isle of Sálvora, off the coast of Galicia, a region in northwest Spain. The aim of this study was to analyse the feeding habits of both species (taxa and type of prey) and their degree of trophic overlap. In order to analyse which habitat features best define otter and mink trophic preferences, fish preys were defined according to three criteria: substrate preference, position in the water column, and tidal zones. A total of 178 otter spraints and 158 mink scats were collected and analysed between May and October 2007. The relative frequency of occurrence and the biomass of each taxon were calculated. Mink consume mainly rabbits in spring, seagulls in summer, and rodents and shrews in autumn. The frequency of rabbits and gulls in mink diet was related to the abundance of both prey on the island. Otters were basically feeding upon fish throughout the study period. Their main prey was garfish (pelagic fish) during spring and summer, and Bleniidae and Gobiidae (benthic fish of rocky bottom pools) in autumn. These fishes are also consumed by mink during late summer, when the diet overlap between both species is higher (August diet overlap of 43.5 %, mean diet overlap of 16.4 %).

O obxectivo xeral do traballo é o coñecemento dunha parte importante da bioloxía reprodutiva de Corema album, como é o problema da dispersión das súas sementes por animais fruxívoros. Os obxectivos concretos son: * Determinación da fenoloxía de fructificación da camariña (comezo, final e máxima dispoñibilidade de froitos) * Determinación da produción máxima de froitos * Caracterización dos froitos * Identificación dos posibles dispersantes dos froitos de camariña e determinación da metodoloxía a seguir en futuros estudios sobre os mesmos. O estudio foi levado a cabo na súa meirande parte na enseada do Trece, aínda que inclúe tamén un seguimento de menor intensidade na duna de Muxieiros de Cíes.

In November 2002, the sinking of the Prestige cargo ship produced an oil spill of 60,000 tons that affected many areas along the Galician coast (in the northwest of Spain). In a number of rocky shore sites, most organisms (particularly marine mollusks) were nearly extinct at a local scale. We tested whether the local bottleneck/extinction that occurred in affected localities caused any detectable reduction of the genetic diversity in the marine snail Littorina saxatilis, an ovoviviparous rocky shore model species characterized by a low dispersal ability, high population density, and wide distribution range. We compared the level of genetic variation and population differentiation between affected (polluted) and control sites located in seven geographical areas (three sites per area, one impacted and two controls, and two replicates per site) one and a half years after the spill. The analysis included molecular marker variation (microsatellite and AFLP loci) and quantitative trait genetic variation for shell variables in embryos extracted from pregnant females. Our results indicate that the affected populations did not show a significant overall reduction in genetic diversity when compared to the controls, suggesting that the species is highly resistant to losing genetic variability as a consequence of a local short-term pollution process in spite of its low dispersal ability and direct development. However, some genetic effects were detected in the polluted populations, particularly for quantitative shell traits and AFLPs, consistent with local adaptations resulting from the fuel contamination.

Cítase Hipparchia ( Pseudotergumia) fidia por primeira vez para o Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia. Descríbese a vexetación e achéganse datos de varios anos sobre a súa abundancia.

Xestionar correctamente a colonia de gaivotas, e en xeral, os acantilados mariños. Analizar o efecto da colonia de gaivotas sobre outras aves do cantíl, a vexetación e os solos do cantil.

Durante o ano 2000 comezamo-lo estudo dos Cnidarios bentónicos das Illas Cíes, dentro do proxecto de investigación arriba mencionado, subvencionado pola Universidade de Vigo na súa convocatoria de Axudas á Investigación correspondente ao ano 1999. Con este estudio preténdese contribuír a un mellor coñecemento da fauna de Cnidarios das Illas Cíes, dado que os únicos datos existentes ata o momento se limitan á sinalización dalgunhas especies de Hidrozoos e Antozoos incluídas en traballos xerais sobre comunidades bentónicas das illas ou sobre Cnidarios de todo o litoral galego. Ó longo do presente ano realizamos 12 mostraxes repartidas ó longo de todo o perímetro das illas, dos cales 8 corresponden a estacións intermareais e 4 a estacións infralitorais.

El Parque Nacional de la Islas Atlánticas de Galicia ha sido muy seriamente afectado por la marea negra derivada del accidente del petrolero Prestige. La afección alcanzó a las zonas litorales emergidas del Parque y también a los fondos marinos. Estos últimos son hoy objeto de un plan de trabajo de prospección y limpieza específico que está ya en fase de ejecución. En cuanto a la zona litoral los trabajos realizados hasta la fecha han dado excelentes resultados al conseguir retirar ya el chapapote del mar inmediatamente contiguo a la costa y prácticamente de todas las playas y zonas arenosas. En estos lugares se ha procedido esencialmente a la retirada física del chapapote y éste es el método que seguirá empleándose en los lugares en los que todavía quede algún fuel-oil. En las zonas litorales rocosas del Parque también se ha procedido a la retirada manual del contaminante, pero en estos sistemas la eficacia es más limitada ya que llega un momento en que las propias rocas quedan impregnadas de fuel y la retirada mecánica no es ya posible. Para ellas es por lo tanto imprescindible buscar otros métodos de limpieza complementarios a los utilizados hasta el presente.

Levantamento topográfico realizado en Cíes como parte dun traballo de investigación sobre Corema album. Realizouse, así mesmo, o levantamento de 431 individuos desta especie.

Baseándonos en dous dos obxectivos principais do Plan Reitor de Uso e Xestión de certos Parques Nacionais (“Protexer a paisaxe, a integridade da fauna, flora e vexetación autóctona (…) existentes no Parque” e “Promover a educación ambiental e o coñecemento público dos valores ecolóxicos e culturais do Parque e o seu significado”), este estudo pretende achegar luz ao coñecemento das diferentes especies de lepidópteros nocturnos presentes no Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia. Cremos que este traballo cumpre coas expectativas de mellorar o coñecemento do medio que habitualmente promove a Rede de Parques Nacionais. Igualmente trata de profundar e ampliar no coñecemento acerca da riqueza faunística deste espazo tan singular e pode servir de base a futuros estudos máis concretos. Por todo iso, o valor científico da colección entomológica resultante deste traballo é ineludible e queda en depósito do nomeado Parque Nacional, ben para a súa futura ampliación a través da realización de estudos similares, ou ben para a súa revisión por parte de calquera científico ou entomólogo que así o requira.

A presente guía é o froito do traballo realizado durante o proxecto de investigación Vixilancia con Telemetría Acústica do Comportamento de especies costeiras e avaliación da protección exercida por unha área mariña protexida ( TAC). O grupo de Ecoloxía Pesqueira do Departamento de Ecoloxía e Recursos Mariños do Instituto de Investigacións Mariñas ( IIM-CSIC) liderou desde o 2019 o proxecto TAC coa colaboración do Parque Nacional Marítimo Terrestre dás Illas Atlánticas de Galicia ( PNMTIAG). O proxecto TAC baséase na aplicación de técnicas de telemetría acústica para o seguimento do movemento e comportamento de especies de peixes costeiros na contorna do arquipélago das Illas Cíes. Esta rede fixa de vixilancia supuxo unha oportunidade única para entender o papel que o arquipélago xoga na ecoloxía espacial dalgunhas das especies de peixes costeiros máis emblemáticos dos fondos galegos. A través deste proxecto estableceuse unha rede fixa de observación do comportamento e movemento de organismos mariños no PNMTIAG converténdoo nun laboratorio de experimentación natural único. Actualmente esta rede formará parte da iniciativa de investigación europea European Tracking Network ( ETN ). Os resultados aquí presentados mostran que as especies mariñas estudadas presentan diferente comportamento espacial no PNMTIAG. Observáronse especies altamente sedentarias que desenvolven practicamente a totalidade do seu ciclo vital en augas do parque nacional como pode ser a maragota, Labrus bergylta Ascanius 1767, mentres que outras mostran certa estacionalidade na súa presenza en áreas moi concretos do parque como pode ser raia mosaico, Raja undulata ( Lacepède, 1802). Doutra banda, a actividade destas especies varía en ciclos diarios determinados polo seu comportamento. Entender estes aspectos da ecoloxía espacial de especies relevantes para o PNMTIAG é clave para lograr un deseño adecuado e unha xestión efectiva baseada no coñecemento científico. En definitiva, este documento pretende ser unha breve guía práctica que facilite a transferencia do coñecemento xerado a partir do proxecto de investigación TAC tanto aos xestores deste espazo natural como para calquera persoa que quere senta traída pola xestión de espazos naturais protexidos.

Este traballo da a coñecer a distribución, extensión, características, biodiversidade e flora asociada das praderías de Zostera mariña no Parque Nacional Marítimo Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia ( PNIAG) e territorios adxacentes. Atopáronse praderías de Z. mariña nos arquipélagos de Sálvora e Cortegada, mentres que a pradería que existía nas Illas Cíes en 1982 desapareceu. A extensión total das praderías do parque alcanza 1,03 ha. A pradería de Sálvora é a que presenta maiores valores tanto de cobertura e densidade como de anchura das follas de Z. mariña, mentres que as plantas de Cortegada son máis altas. Atopáronse inflorescencias nas praderías de Sálvora e Cortegada. A flora asociada total (substrato + epífitos) mostrou unha elevada riqueza específica, 89 especies: 60 Rhodophyta, 18 Ochrophyta e 11 Chlorophyta. Dezaoito especies epífitas foron atopadas nas follas de Z. mariña.

A pesca artesanal en Galicia representa unha actividade moi importante dende o punto de vista económico, social e cultural. As medidas de xestión actual caracterízanse porque en moitos casos non seguen o coñecemento científico das especies que regulan, en parte porque moitas veces este é descoñecido. A maragota é un típico exemplo onde a xestión actual non parece adaptarse á bioloxía da especie. A única medida de xestión en Galicia, e tamén no resto de Europa, é o establecemento de tallas mínimas de captura. Sen embargo, a talla establecida de 20 cm en Galicia tampouco esta baseada en estudios científicos na área xestionada. Esta tese é motivada pola identificación de carencias importantes no coñecemento da bioloxía das especies pescadas pola flota artesanal galega. En concreto, seleccionouse esta especie por se unha das características dos ecosistemas galegos, pola súa importancia nas descargas e porque a súa dispoñibilidade nas lonxas estaba garantida para levar a cabo unha mostraxe regular ó longo do tempo.

Presentamos un catálogo florístico de 182 liques saxícolas e arenícolas resultado do estudo levado a cabo no Parque Nacional das Illas Atlánticas. Analízase a flora de cada illa, destácase a presenza de especies cunha distribución restrinxida á Rexión Macaronésica ou ao N de África: Bactrospora carneopallida, Lecanographa grumulosa e Physcia scopulorum. Inclúese un esquema da zonación costeira e compárase cos datos coñecidos da costa inglesa.

O presente estudo foi plantexado na necesidade de coñecer a composición e a distribución dos pasteiros aerohalófilos na provincia de Pontevedra, non unicamente polo seu interese intrínseco e aplicable á xestión do medio litoral, senón tamén como referencia pra valorar os resultados obtidos nas Cíes e porpor, se procede, novas categorías sintaxonómicas. Ademais, a existencia de especies endémicas das costas do noreste ibéricos, algunhas das cales precisan de medidas de conservación aumentaba o interese en coñecer en detalle a vexetación dos cantís costeiros da provincia e da totalidade do Sector Fitoxeográfico. Toda esta información resulta de aplicación directa na planificación, xestión e ordenamento do Parque Natural das Illas Cíes, do futuro PNMTIAG; doutros espazos propostos como LICs na futura rede europea de espazos naturais “Natura 2.000 e, en xeral, da totalidade do litoral pontevedrés, identificando as zonas de maior relevancia botánica.

Acométese o primeiro estudo sobre distribución, abundancia, extensión e flora asociada dos fondos submareais de maërl do Parque Nacional das Illas Atlánticas. Realizáronse 158 prospeccións biolóxicas, en dúas épocas do ano, nos arquipélagos Cortegada, Sálvora, Ons e Cíes mediante mostraxe combinada de draga e mergullo, localizándose poboacións de maërl no 40% dos casos. Os fondos maërl localízanse exclusivamente na fachada oriental dos arquipélagos de Sálvora, Ons e Cíes, onde ocupan unha extensión de 16 km2, distribuídos en 47 bancos de maërl puros ou mixtos con cascallo, area e lodo. No aspecto florístico, preséntase un catálogo ficolóxico composto por 130 especies (1 Cyanophyta, 99 Rhodophyta, 20 Phaeophyta e 10 Chlorophyta) asociadas ás poboacións de maërl. Destacan polo seu interese corolóxico para Galicia: Antithamnion villosum, Ceramium callipterum, Cruoria cruoriaeformis, Gelidiocolax margaritoides, Gelidiella calcicola, Gelidium maggsiae, Dudresnaya verticillata, Erythroglossum laciniatum, E. lusitanicum, Hypnea musciformis, Porphyrostromium ciliare, Spyridia griffithsiana, Trailliella intricata [ stadium], Acinetospora crinita, Carpomitra costata, Sphacelaria plumula, Derbesia tenuissima e Ulothrix subflaccida.

Descríbense os traballos para estima-la distribución e abundancia das especies catalogadas no Catálogo Galego de Especies Ameazadas con presenza no Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia entre 2015 e 2017. As especies consideradas son: Erodium maritimum, Linaria arenaria, Omphalodes littoralis gallaecica, Rumex rupestris e Cytisus insularis. Compáranse os resultados con datos previos dos mesmos e outros autores. No caso de Linaria arenaria defínese un método rápido de estima de abundancia que está moi correlacionado coa densidade. Para Cytisus insularis amósanse tamén datos de mortalidade e reprodución.

A cobra viperina ( Natrix maura) é un ofidio moi vinculado a ambientes acuáticos, habitando preferentemente contornas próximas á auga en ríos, lagoas e charcas (Braña, 1998; Santos, 2009). Esta especie parece tolerar ben as augas con concentracións salinas elevadas, xa que algunhas poboacións viven en estuarios, marismas ou lagoas costeiras asolagadas periodicamente polo mar ( Steward, 1971; Santos, 2000, 2009). A presenza de individuos desta especie en augas mariñas, dentro de charcas da zona intermareal, foi rexistrada en Andalucía ( Cabot & Olea, 1978), así como en determinadas localidades da costa galega, especialmente en Pontevedra e nalgunhas illas desta provincia, como os arquipélagos de Cíes e Ons (Galán, 1987, 2003, 2004; Galán & Fernández, 1993; Piñeiro et ao., 1998; P. Galán, datos non publicados). Na illa de Ons foi vista mesmo nadando en augas mariñas, a varios metros da costa, así como capturando peixes mariños ( blénidos) en charcas intermareales (Gómez da Torre in Galán, 1987; Galán, 2003). No curso dunha serie de estudos realizados desde a década dos anos 1980 sobre a herpetofauna das illas do sur de Galicia (arquipélagos de Cíes e Ons, pertencentes ao Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia) púidose comprobar a existencia de poboacións deste ofidio ligadas parcial ou exclusivamente a ambientes mariños (Galán, 2003, 2004). Na presente nota complementamos a información dos anteriores estudos con novos datos obtidos nas illas en anos recentes (Galán, 2007, 2008; P. Galán, datos non publicados).

Neste artigo trátase de documentar un xacemento arqueolóxico na illa de Ons, concretamente na praia de Canexol (Pontevedra, Galicia) que polos seus indicios arqueolóxicos, podería tratarse dunha factoría de salgadura de época romana destinada á conservación do peixe. Este xacemento que pasou desapercibido ata fai pouco tempo, ven a ocupar o baleiro crono-cultural da illa e que pon de manifesto a ocupación continua deste territorio dende épocas prehistóricas ata a actualidade. O tempo ven a remarcar a paisaxe mariñeira que caracterizou desde sempre este territorio insular onde os seus recursos mariños foron e seguen sendo un dos elementos fundamentais da economía e formas de vida dos habitantes da illa.

Las islas son medios frágiles, que soportan muy mal cualquier tipo de alteración, y en las que los procesos de extinción suelen formar parte de la dinámica faunística. La declaración de las islas atlánticas del sur de Galicia como Parque Nacional ha constituido una medida muy favorable para la protección de las especies. Sin embargo, este hecho no tiene por qué asegurar necesariamente que los organismos que las pueblan estén libres de estos procesos de declive y extinción. La realización de un plan de seguimiento de la evolución de las poblaciones insulares constituye el mejor medio de obtener la información necesaria para poder detectar estos procesos de extinción y proponer determinadas medidas para la conservación de las especies y de sus hábitats. El Parque Nacional de las Islas Atlánticas de Galicia está formado por diversas islas e islotes de superficie muy diversa (desde 428 ha hasta menos de 1 ha), estimándose la antigüedad de su aislamiento, para las islas más alejadas de la costa, en 8.000-9.000 años, cuando la subida postglacial del nivel del mar las aisló de tierra firme, según datos de la evolución de la línea de costa desde el último máximo glacial (Dias et al., 2000). Su fauna de reptiles, aislada de las poblaciones costeras desde ese momento, está formada en la actualidad por 9 especies, variando el número y composición según varios factores, entre los que destaca el tamaño de la isla (hasta 7 especies en Ons, de más de 400 ha, y sólo una en las islas de menos de 5 ha) (Galán, 2003a). Es posible que se hayan producido extinciones recientes que disminuyesen esta diversidad (Galán, 2003a), como se ha descrito en otros archipiélagos costeros (Foufopoulos & Ives, 1999). Los reptiles del Parque Nacional de las Islas Atlánticas forman la representación más diversa de vertebrados no voladores presentes en este espacio natural. Constituyen por lo tanto, uno de los principales elementos faunísticos y de patrimonio natural existente en ellas. Sin embargo, el hecho de tratarse de islas de reducida superficie hace que el número de individuos que integra las poblaciones de reptiles sea bajo o, en ocasiones (como en el caso de los ofidios o algunos eslizones) muy bajo (Galán, 2003b). El reducido tamaño de algunas de estas poblaciones insulares las hace, por lo tanto, muy vulnerables a los cambios originados por las actividades humanas, como por ejemplo, el uso intensivo de las aguas dulces, las plantaciones masivas de árboles alóctonos, la introducción de gatos, de ratas, etc. También constituyen un factor de amenaza el cese de determinadas actividades agrícolas y ganaderas del pasado (en las islas más grandes), que limitaban el excesivo desarrollo del matorral y mantenían numerosos puntos de agua dulce y hábitats favorables para la herpetofauna. Hay que considerar también otros factores, como la gran expansión poblacional experimentada en las últimas décadas por las colonias reproductoras de la gaviota patiamarilla, que han producido alteraciones en el hábitat (especialmente severas en algunos islotes pequeños, pero también en islas mayores). Todo esto ha originado ya importantes declives poblacionales (Galán, 2003a). No debemos olvidar tampoco que además de su valor como elementos destacados de la biodiversidad del Parque, se han comprobado también cambios en las estrategias vitales en ciertas especies con respecto a las poblaciones conespecíficas de tierra firme, como indicio de posibles procesos microevolutivos diferenciales (Galán, 2003a). Entre éstos se pueden destacar los siguientes: 1. Diferencias en el uso del espacio de la culebra viperina (Natrix maura). Las poblaciones de las islas Cíes y Ons de este ofidio utilizan las aguas marinas para la búsqueda de presas, depredando sobre peces marinos (ampliación del nicho espacial y trófico), existiendo incluso una población en la isla de Onza que depende exclusivamente del agua marina (Galán, 2004). 2. Cambios en el comportamiento social del lagarto ocelado (Timon lepidus = Lacerta lepida). En las islas Cíes se ha descrito una conducta gregaria y poligínica (formación de harenes por parte de algunos machos), no observada en los lagartos de tierra firme (Galán, 2000). 3. Cambios en el tamaño corporal. Determinadas poblaciones de herpetos muestran un notable incremento de su tamaño con respecto a las poblaciones de tierra firme (“gigantismo insular”); por ejemplo, Podarcis hispanica (archipiélago de Sálvora y otros) o Natrix maura (Onza) (Galán, 2003c). Todo esto le confiere a la herpetofauna reptiliana del Parque Nacional un extraordinario valor científico, convirtiéndose, por lo tanto, en uno de los activos naturales más importantes de este espacio natural. Este trabajo se plantea conocer la distribución y el estado de conservación de las poblaciones de reptiles insulares y, en base a esta información, plantear un plan de gestión y manejo de esta importante parte de la fauna del Parque Nacional.