La presente memoria incluye los primeros resultados obtenidos del proyecto: Seguimiento de los ambientes sedimentarios de la Lagoa dos Nenos y del complejo Dunar de Muxieiro en el PNMTIAG, el cual incluye dos apartados principales:
A- Estado medioambiental actual y seguimiento de la laguna.
b- Caracterización de las condiciones actuales del complejo dunar.
Previo al análisis de los mismos, en primer lugar se presentan los resultados de dos aspectos que ayudan a a contextualización y conocimiento del comportamiento de los dos ambientes sedimentarios objeto de estudio, lagoa dos Nenos y Complejo Dunar, estos son:
1- Análisis del clima marítimo
2-Cartografía de la zona mediante fotografía aérea.
La fanerógama marina Zostera noltei es una especie protegida (Hábitat 1140 según la Directiva Hábitats 92/43/CEE), que coloniza los estuarios del norte de España y que está incluida en el Catálogo Español de Especies Amenazadas (Real Decreto 139/2011).
El efecto combinado de presiones de origen natural y antrópico ha favorecido que en las últimas décadas las praderas de Zostera noltei de los estuarios cantábricos hayan reducido su tamaño, se hayan fragmentado, e incluso hayan desaparecido de algunas zonas.
Detener y revertir esta tendencia requiere diseñar modelos de gestión adaptativos que reconozcan el estado de conservación, reconecten las áreas fragmentadas, e identifiquen las praderas que deben ser protegidas, y las que están dañadas y necesitan ser restauradas. La hipótesis que sustenta el proyecto PRADERA es que la caracterización y vigilancia de comunidades mono-específicas puede abordarse a partir de aproximaciones combinadas de teledetección y datos in situ. La ventaja de la teledetección respecto otras técnicas de vigilancia, reside en su capacidad para observar grandes extensiones de forma periódica, en la homogeneidad de la toma de datos y en la gran oferta de imágenes disponibles. Esta serie de ventajas permite diseñar metodologías y protocolos para sistematizar y estandarizar el seguimiento del estado de conservación y para cuantificar cambios en la provisión de servicios ecosistémicos en zonas de alto valor ambiental.
El proyecto PRADERA, que da continuidad al proyecto NANO también apoyado por la Fundación Biodiversidad (http://nano.ihcantabria.com), tiene por objetivo actualizar el inventario, diseñar y aplicar una red de seguimiento para caracterizar y evaluar el estado de conservación y documentar los cambios espacio-temporales en los depósitos de carbono de las praderas de Zostera noltei (hábitat 1140) en la Región Biogeográfica Atlántica y, específicamente, en la costa cantábrica. En este marco general se engloba el objetivo específico de la Actividad A1, que es generar la cartografía actual de Zostera noltei de los estuarios cantábricos y diseñar y aplicar una Red de evaluación y seguimiento de su estado de conservación, cuya metodología y principales resultados se describen en el presente informe.
Dentro das 1.195 ha terrestres do Parque Nacional Marítimo Terrestre dás Illas Atlánticas de Galicia
recoñecense ate 34 tipos de hábitats naturais e seminaturais incluídos no Anexo I da DC 92/43/CEE que
abarcan un amplo espectro de biodiversidade biolóxica característica das áreas litorais da rexión
bioxeográfica atlántica. Atópase no espazo delimitado polo Parque unha ampla representación de
hábitats característicos de augas mariñas e medios de marea, acantilados costeiros e praias, marismas,
dunas marítimas das costas atlánticas, queirogais de zonas temperadas, formacións herbáceas naturais e
seminaturais e medios rochosos.
O territorio comprendido polo Parque Nacional Marítimo Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia, posúe na
actualidade 6 figuras de protección de espazos naturais acorde coa Lei 42/2007 do Patrimonio Natural e
da Biodiversidade. Tres de estas figuras corresponden a categorías de Espazos Naturais Protexidos de
ámbito nacional ou autonómico (Parque Nacional, Parque Natural, Zona de Especial Protección dos
Valores Naturais), dous de ámbito europeo, vinculadas á Rede Natura 2000 (LIC e ZEPA), e unha a
espazos de ámbito internacional, ao ser declarada como zona protexida no marco do Convenio de Oslo-
Paris (OSPAR). Os instrumentos que brindan estas categorías de protección (Lei 42/2007 do Patrimonio
Natural e da Biodiversidade, Directiva Hábitats (DC 92/43/CEE) e Directiva Aves (DC 209/147/CEE)), así
como outras disposicións legais e iniciativas a nivel internacional: Directiva Marco da auga (200/60/CEE);
Convention on Biological Diversity (CBD) e Pan-European Biological and Landscape Diversity Strategy
(PEBLDS, Sofia 1995); establecen criterios, indicadores e métodos destinados a analizar e avaliar o
estado de conservación dos compoñentes da biodiversidade.
Neste contexto, a importancia das labouras de seguemento e monitorización do estado de conservación
dos hábitats naturais e das especies silvestres de interés comunitario está contemplada no Art. 11 da
Directiva Hábitats (92/43/CEE); no que se consideran os traballos de vixiancia como unha obriga cuxos
principais resultados deben ser enviados cada 6 anos á Comisión (Art.17). Máis recentemente a
Estratexia de Biodiversidade 2020 incluiu asimesmo a monitorización e o seguemento dentro dos seus
obxectivos; poñendo de manifesto a necesidade de medir a evolución do estado de conservación dos
hábitats e especies de importancia europea para poder alcanzar metas mensurables a este respecto. A
mellora e racionalización da vixiancia e a información recompilada contémplase nesta Estratexia co
obxetivo de mellorar a dispoñibilidade e o uso dos datos xerados.
Na configuración do plan de seguimento que se desenvolveu nos hábitats costeiros e terrestres do
Parque Nacional Marítimo Terrestre dás Illas Atlánticas de Galicia, consideráronse como punto de partida,
os estándares de monitorización aceptados a nivel internacional, así como os empregados ou adaptados
aos obxectivos específicos do Convenio de OSPAR (OSPAR, 2008a,b; 2009a,b, 2010), da Rede Natura
2000 ou dentro de proxectos de seguimento (IGBP, ILTERN, REDOTE), axeitados ás características
bioxeográficas, ambientais e territoriais do Parque. Tendo presente a importancia da dispoñibilidade da
información xerada no desenvolvemento dos traballos, toda esta recompilouse nunha base de datos
xeorreferenciada que facilitase o uso e intercambio da mesma.
Na presente memoria final detallaranse os labores realizados durante este período, e os resultados
obtidos no complimento dos obxectivos contemplados no plan de seguimento.
O obxectivo xeral do presente proxecto é a creación e mantemento dun banco de datos xeo-referenciado
para os diversos tipos de hábitats naturais, seminaturais e artificiais que conforman os medios terrestres e
costeiros do Parque Nacional Marítimo Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia, que permita avaliar a
curto e medio prazo o seu estado de conservación, en relación cos cambios ambientais globais e
rexionais, ou coas modificación e perturbacións que se producen a nivel sub-rexional e local.
A creación, alimentación e depuración do banco de datos permitirá tanto o análise da situación pretérita e
actual dos hábitats, como a modelización dos mesmos no ámbito de escenarios de cambio a curto e
medio prazo. A información contida no banco de datos, servirá para cumprimentar a información
ambiental do Parque Nacional Marítimo Terrestre das Illas Atlánticas nas distintas redes temáticas de
referencia, e de forma determinante na Long-Term Ecological Research Network (LTER); Red Española
de Observaciones Temporales de Ecosistemas (REDOTE); Long-Term Biodiversity, Ecosystem and
Awareness Research Network (ALTERnet).
sampling was conducted around the intertidal coast of the Islas Cíes, (NW Spain) with the goal of
determining the variation of the shore landspace, based on vertical zonation profiles of sessile
organisms in relationship with the Atlantic Ocean influence. The Western Coast is heavy wave beaten
and the Eastern Coast is sheltered. Many species coexist in a limited intertidal space of the sheltered
than in the exposed shores. The sheltered coast presents in this way, a mosaic structure of their
organisms. On the other hand few species dominated the cliffs of the west coast. In this section, the
upper intertidal limit of distribution was raised by the increased of humidity caused by the splash and
spray. The winds also favoured the presence at the high littoral level of organisms such as brown algae,
lichens and vegetation. Multivariate techniques detected differences in the communities between
exposed and sheltered shores as well as between the two main islands. Distribution of species in the
intertidal zone was related to the particular geomorphological feature of the coast, such as coves,
points or exposed cliffs. Four different landscape intertidal patterns of vertical zonation were
represented by each island face. The algae, Asparagopsis armata and Bifurcaria bifurcata characterized
the sheltered North Island. Pelvetica canaliculata and Fucus spiralis had a greater presence in the
sheltered side of the South Island. The fucoids were absent at the wave beaten shore. The lichens,
Verrucaria maura and Caloplaca marina, and the Rhodophyta belt had a higher upper limit of
distribution at the exposed sides of the North Island. Bare rock and the crust phase of Mastocarpus
stellatus had a greater presence at the exposed side of the South Island.
El recuento del número de individuos de la población de Corema album de las islas Cíes se había intentado en otras dos ocasiones anteriormente. En el año 1991 se inició un primer censo, llegando a contabilizarse unos 400 individuos. Este primer recuento no abarcó toda el área ocupada por la Camariña y tampoco se estimó el número de individuos de la población en función del porcentaje de superficie estudiada. En el año 1995, con el fin de estimar la proporción de sexos de esta población, se hizo un recuento del número de individuos masculinos y femeninos que aparecían a lo largo de un transecto de unos 5 m de ancho por 300 de largo. En esta ocasión se contaron un total de 445 individuos (228 masculinos y 217 femeninos), y se estimó que en esta población (en la superficie total ocupada por C. album) el número total de individuos estaría entre 1000 y 2000.
Species that contain populations with different reproductive modes offer excellent opportunities to study the transition between such strategies.Salamandra salamandra(Linnaeus, 1758) is one of two species within theSalamandra–Lyciasalamandraclade which displays two reproductivemodes simultaneously. Along theS. salamandradistribution, the common reproductive mode is ovoviviparity although the species also hasviviparous populations in the northern Iberian Peninsula. The occurrence of viviparity has recently been reported in two small offshore islandpopulations on the Atlantic coast (NW Iberia), which originated after the last glacial period (8000–9000 years ago). In this paper, we analysedovoviviparous, hybrid and viviparous populations (inland and mainland) from 17 localities across the northern Iberian Peninsula using twomitochondrial markers (CytbandCOI,c. 1100 bp). Phylogenetic and phylogeographic analyses highly support that viviparity arose as anevolutionary novelty in theS. salamandraisland populations and that viviparous populations are therefore not monophyletic. The recentinsularity of Atlantic island populations leads us to conclude that the transition from ovoviviparity to viviparity can happen in a very short-timespan. Additionally, to determine the likely source of this evolutionary transition, we discuss how ecological pressures could have an effect on themaintenance of the ovoviviparous reproductive mode. Hence, taking into account the results of this study, we propose the consideration of theisland populations as an evolutionary unit for conservation purposes.
El lagarto ocelado (Timon lepidus) mantiene poblaciones de gran interés en varias islas, tanto por su estatus de conservación como por las particulares interacciones ecológicas que en ellas se desarrollan. En el caso del Parque Nacional de las Islas Atlánticas de Galicia, esta especie convive con una importante colonia de cría de gaviota patiamarilla (Larus michahellis). Desde el año 2009 hasta 2015 hemos detectado en este Parque Nacional siete casos de consumo de T. lepidus por L. michahellis. Se trata de una conducta nunca antes documentada y de reciente aparición, que podría estar relacionada con los efectos que el cierre de vertederos y la reducción de los descartes pesqueros están teniendo en esta especie de gaviota. El carácter ocasional de esta depredación no hace esperar efectos apreciables en estas poblaciones insulares de lagarto ocelado.
A photographically sampling was conducted at Islas Cíes, NW, Spain with the goal of determinate the upper and lower limits of vertical distribution of sessile organisms on the intertidal rocky shore of this National Park. The response of the species to different Atlantic Ocean exposure was tested at west coast (exposed) and east coast (sheltered) of Islas Cíes. The sampling was made following a hierarchical spatial design. The contribution in the variation around the mean of the intertidal limits of each organism at diverse spatial scales in the rocky shore was estimated with Linear Mixed Effects Model with software R. The majority of the species were found to increase their upper limits in the exposed coast of the two islands. Several intertidal algae, mainly the fucoids, were absent at the exposed shore and this pattern could be influenced by excessive turbulence. The variation at large spatial scales was related to changes in the degree of exposure between islands. Physical characteristics and biological interactions accounted for the variability observed on the intertidal. The spatial heterogeneity introduces variability from very small to mid spatial scale. The species presented in the low intertidal have more variation at small scale (meter to tens of meters), and the organisms in the high intertidal vary their limits at medium scale (tens to hundreds of meters). The life cycle, adaptations, ecology and natural history of the intertidal organisms described in previous studies of Galician, Portuguese, and the British shores may explain the patterns found in Islas Cíes.